مراحل لقاح اسپرم و تخمک و باروری انسان

فرایند باروری از برهم‌کنش‌های پیچیده‌ای بین تخمک و اسپرم تشکیل می‌شود که بیوشیمی، ایجاد پیوند و  فعال‌سازی گیرنده‌های مولکولی روی سر اسپرم و تخمک را دربرمی‌گیرد. در این مقاله مراحل کامل عمل لقاح زن و مرد اسپرم و تخمک را بررسی می‌کنیم.

باروری نه یک پدیده ساده و مجزا که زنجیره‌ای به هم پیوسته از رخدادها است. در واقع مختل شدن هر یک از این مراحل زنجیره‌وار به عدم موفقیت باروری و عدم لقاح منجر می‌شود. سرآغاز این زنجیره مجموعه تغییراتی است که بر اسپرم اثر می‌گذارد و اسپرم را برای مراحل بعدی آماده می‌کند. صرف یکی شدن اسپرم و تخمک برای باروری موفقیت آمیز کافی نیست و باید فقط و فقط یک اسپرم با تخمک برخورد کند. عمل لقاح تخمک با بیش از یک اسپرم (پلی اسپرمی) تقریباً همیشه به مرگ زودهنگام جنین منجر می‌شود. متخصص زنان و زایمان با دانش و تجربه خود شما را بیشتر در این زمینه راهنمایی خواهد کرد. جهت برقراری ارتباط با مطب میتوانید با شماره های  02122683919 - 02122683818 تماس حاصل نمایید.

مراحل لقاح و باروری


تخمک گذاری

هر ماه یکی از دو تخمدان زن تخمک بالغی را آزاد می‌کند، این فرایند تخمک گذاری نامیده می‌شود. تخمک گذاری دو هفته پس از شروع آخرین قاعدگی رخ می‌دهد.

  • شرط لازم باروری و عمل لقاح بالغ بودن تخمک است.
  • تخمک بالغ تخمکی است که فرایند میوز را تا مرحله متافاز دوم (M2) پشت سر گذاشته باشد و آماده پذیرش اسپرم باشد.
  • اسپرم 23 کروموزم را همراه با خود می‌آورد که مکمل 23 کروموزوم تخمک می‌شود و 46 کروموزم یعنی تعداد لازم و طبیعی کروموزوم در تمام انسان‌ها را به دست می‌دهد.

حرکت کردن در لوله فالوپ

تخمک آزاد شده در لوله فالوپ حرکت می‌کند و در آنجا با یک تک اسپرم بارور می‌شود.

سفر طولانی اسپرم

هنگام انزال 40 تا 150 میلیون اسپرم در مایع منی وجود دارد. اسپرم رو به بالا در مجرای تناسلی زن شنا می‌کند و به سمت لوله‌های فالوپ می‌رود. مدت زمان رسیدن اسپرم به تخمک متغیر است، بعضی اسپرم‌ها ظرف کمتر از یک ساعت به تخمک می‌رسند، حال آن که این زمان برای بقیه اسپرم‌ها چند روز می‌شود. اسپرم حدود 48 تا 72 ساعت زنده می‌ماند. از میان میلیون‌ها اسپرم فقط چند صد اسپرم تا نزدیکی تخمک می‌رسند.

نخستین برهم کنش اسپرم ـ تخمک

  • توده‌ای از سلول‌های کومولوس به تخمک آزاد شده از فولیکول تخمدان متصل است.
  • اسپرم باید سلول‌های کومولوس را به کمک آنزیم‌های مربوط به سلول‌ها هضم کند و از آنها بگذرد.
  • اسپرم به گیرنده‌های مخصوص روی زونا پلوسیدا (پوسته بیرونی تخمک) متصل می‌شود.

نفوذ اسپرم در تخمک

  • اسپرم پس از چند مرحله در پوسته تخمک نفوذ می‌کند و در نهایت به غشاء بیرونی تخمک (اولما) متصل می‌شود که دقیقاً داخل پوسته بیرونی قرار دارد.
  • سپس سر اسپرم محتویات اسپرم را در مرکز تخمک آزاد می‌کند.
  • مهم‌ترین چیزی که اسپرم با خود می‌آورد 23 کروموزوم است.

فرایند لقاح تخمک و اسپرم حدود 24 ساعت طول می‌کشد. سطح تخمک پس از نفوذ اسپرم در آن به گونه‌ای تغییر می‌کند که مانع ورود اسپرم دیگر می‌شود. عمل لقاح آرایش ژنتیکی جنین از جمله جنسیت آن را کامل می‌کند.

شروع تقسیم سلولی

فرایند سریع تقسیم سلولی بلافاصله پس از بارور شدن تخمک شروع می‌شود. تخمک بارور شده لوله فالوپ را ترک می‌کند و سه تا چهار روز بعد از عمل لقاح زن و مرد وارد رحم می‌شود. بارداری خارج از رحم یا اکتوپیک عارضه‌ای نادر و پی‌آمد وضعیتی است که تخمک بارور شده به نحو مناسب وارد رحم نمی‌شود. حاملگی خارج از رحم سلامت مادر را به شدت به خطر می‌اندازد.

لانه گزینی

لانه گزینی فرایندی است که در آن تخمک بارور شده به آندومتر (بافت پوشش دهنده داخل رحم) متصل می‌شود. تقسیم سلول‌های تخمک بارور شده ادامه می‌یابد. برخی بانوان در یک یا دو روز نزدیک به لانه گزینی با لکه بینی یا خونریزی خفیف روبرو می‌شوند. پوشش رحم ضخیم‌تر می‌شود و دهانه رحم با توده‌ای از مخاط بسته می‌شود و تا زمان تولد نوزاد بسته می‌ماند. رشد خوشه‌ای سلول‌ها ظرف سه هفته آغاز می‌شود و نخستین سلول‌های عصبی نوزاد تشکیل می‌شود.

هورمون‌های بارداری

هورمونی به نام گنادوتروپین جفتی انسانی (HCG) توسط سلول‌هایی تولید می‌شود که در نهایت جفت را تشکیل می‌دهند. این هورمون یک هفته پس از آبستنی در خون مادر یافت می‌شود و در آزمایش خون یا ادرار بارداری مشخص می‌شود.

شکل‌گیری جنین

پس از لانه گزینی در رحم بعضی از سلول‌ها جفت و بقیه جنین را شکل می‌دهند. ضربان قلب در هفته پنجم بارداری شنیده می‌شود. رویان در حال رشد از هفته هشتم به بعد جنین نامیده می‌شود. قد جنین در هفته هشتم حدود نیم اینچ (1.3 سانتی متر) است و مدام بزرگ و بزرگ‌تر می‌شود.

نظر بیماران دکتر سمامی